بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن Brent ماركالى مۇناي باعاسى باررەلىنە ورتا ەسەپپەن 40 دوللار بولادى. بازالىق ستسەناري 2021 جىلدان باستاپ 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنا دەيىن 40 دوللاردان 45 دوللارعا وزگەردى. 2020 جىلعا ارنالعان ءجىو بولجام 2,5-2,7% شەگىندە تۇزەتىلدى. بۇل نەگىزىنەن ناقتى ءجىو تراەكتورياسىنىڭ تومەندەۋىنە جانە ەلدىڭ جەكەلەگەن ايماقتارىنداعى ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى.
ەپيدەميولوگيالىق احۋالدىڭ تۇراقتالۋىمەن, الەمدىك ەكونوميكانىڭ جانە ىشكى سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋىمەن ءجىو ديناميكاسى 2021 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا وڭ اۋماققا ەنەدى. كەلەسى جىلدىڭ اياعىندا ءوسۋ قارقىنى 3,7-4,0% قۇرايدى. 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى ينفلياتسيا وسى دەڭگەيدەن كوتەرىلمەيدى.
ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك ارتادى
بۇعان ىشكى جانە سىرتقى سۇرانىستىڭ ءوسۋى, داعدارىسقا قارسى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى جانە كەيىنگە قالدىرىلعان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى ىقپال ەتەدى.
كەلەسى جىلعا ارنالعان ينفلياتسيا بولجامدارى ايتارلىقتاي وزگەرگەن جوق. 2021 جىلدىڭ اياعىندا جىلدىق ينفلياتسيا 4-6% دەڭگەيىنىڭ جوعارعى شەگىنە قاراي باياۋلايدى.
ءوندىرىس ورىندارىنىڭ جابىلۋىنا جانە كىرىستەردىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى تۇتىنۋشىلىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان, COVID-19 پاندەمياسى باستالعاننان بەرى جىل سايىنعى ازىق-ت ۇلىك باعالارىنىڭ ءوسۋىنىڭ جەدەلدەۋى بايقالادى. سىرتقى ازىق-ت ۇلىك باعالارى قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ينفلياتسيادان دا كورىنەدى. قاراشادا رەسەيدەگى ينفلياتسيا 4,4% دەيىن ءوستى, بۇل رەسەي بانكىنىڭ جوسپارلانعان جانە قازان ايىنداعى بولجامىنان اسىپ ءتۇستى. ونىڭ جەدەلدەۋىنە قانتتىڭ, كۇنباعىس مايىنىڭ قىمباتتاۋى جانە الەمدە استىقتىڭ قىمباتتاۋى اسەر ەتتى.
ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى باسەڭدەيدى
قازاقستاندا جازدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ باسەڭدەۋى بايقالدى. قاراشا ايىندا جىلدىق ءوسىم 10,8% قۇرادى. سونىمەن قاتار, ازىق-ت ۇلىك باعالارى وتە قۇبىلمالى جانە سىرتقى اسەرگە ۇشىرايدى. الەمدىك ازىق-ت ۇلىك باعالارىنىڭ, اتاپ ايتقاندا وسىمدىك مايلارى مەن ءداندى داقىلداردىڭ كۇرت ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ينفلياتسياعا قارسى تاۋەكەلدەر ساقتالادى.
ازىق-ت ۇلىك نارىعىنىڭ ىشكى ينفلياتسياعا اسەرى
اسەر ەتۋ دارەجەسىن يمپورتقا تاۋەلدىلىكتىڭ ۇلەسى, كولىك جانە ترانزاكتسيالىق شىعىندار دەڭگەيى, ساۋدا جانە پروتەكتسيونيستىك ساياسات, بەلگىلى ءبىر اۋىلشارۋاشىلىق سەكتورى ءۇشىن سۋبسيديالار دەڭگەيى, ۆاليۋتا باعامىنىڭ وزگەرۋىنە قاراپ باعالاۋعا بولادى.
جالپى, ەكسپورتتىق شەكتەۋلەرى نەمەسە باسقا ساۋدا كەدەرگىلەرى جوق تاۋارلار ء«بىر باعا زاڭىنا» باعىنادى. ياعني, ىشكى نارىقتاعى باعالار حالىقارالىق نارىقتارداعى باعالارعا سايكەس كەلەدى. وتاندىق وندىرۋشىلەر حالىقارالىق نارىقتاعى باعا ىشكى نارىقتان جوعارى بولسا, ءوز ونىمدەرىن سىرتقى نارىققا ساتادى.
تولەم بالانسىنىڭ جاعدايى
جاعدايدىڭ بەلگىلى ءبىر جاقسارۋى نەگىزىنەن مۇناي سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن شەتەلدىك ينۆەستورلارعا تولەنەتىن كىرىستىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى, مۇناي باعاسىنىڭ جانە ونى ءوندىرۋ كولەمىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى.
اعىمداعى شوتتىڭ تاپشىلىعى كەلەسى جىلى 6,5 ميلليارد دوللارعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە, بۇل بىرقاتار فاكتورلارعا بايلانىستى.
بىرىنشىدەن, تاۋار نارىقتارىنداعى باعالار باياۋ قالپىنا كەلەدى, ال مۇناي ءوندىرۋ مەن ەكسپورت ايتارلىقتاي وسپەيدى. مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى قالىپتى بولسا دا, شيكىزات سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستورلارعا تولەمدەر كولەمىن ۇلعايتۋعا اكەلەدى. ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ قالپىنا كەلۋىنە بايلانىستى يمپورتتىق تاۋارلارعا ىشكى سۇرانىس ارتادى, بۇل ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالار مەن باستامالارمەن قولداۋ تابادى.
سىرتقى ساۋدا بالانسىنىڭ جاقسارۋىن تەجەپ, يمپورت ەكسپورتقا قاراعاندا تەز وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. ينۆەستيتسيالار مەن ارالىق تاۋارلار بويىنشا ەڭ ۇلكەن ءوسىم كۇتىلۋدە. ءبىزدىڭ ەسەپتەۋلەرىمىز بويىنشا 2020 جىلى دا تومەندەمەيتىن ازىق-ت ۇلىك جانە ازىق-ت ۇلىك ەمەس تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ يمپورتى 2021 جىلى وسە بەرەدى. جالپى, اعىمداعى شوتتىڭ ديناميكاسى ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ قۇرىلىمدىق ەرەكشەلىكتەرىنىڭ سالدارى بولىپ تابىلادى.
2021 جىلى ينفلياتسيا ديناميكاسى قانداي بولادى
بازالىق مولشەرلەمە تۋرالى شەشىمدەر تەك وتاندىق ەكونوميكاداعى جاعدايدى ەسكەرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار جاعدايدىڭ ودان ءارى دامۋىنا ارنالعان بولجامدار مەن كۇتۋلەردى ەسكەرە وتىرىپ قابىلدانادى.
اعىمداعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا ينفلياتسيا 7,3% دەيىن ءوستى جانە ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر 7,8% دەيىن ءوستى.
قىسقا مەرزىمدى فاكتورلار مەن بەلگىسىزدىك اسەرىنەن ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ جوعارى سەزىمتالدىعى ينفلياتسيانى بەكىتپەۋ قاۋپىن تۋدىرادى. تيىسىنشە, بۇل ءبىزدىڭ ينفلياتسياعا قارسى قىسىمنىڭ ءبىزدىڭ الدىڭعى بولجامدارمەن سالىستىرعاندا كۇشەيۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. تاۋەكەل بالانسى قىسقا مەرزىمدى ينفلياتسيالىق فاكتورلارعا اۋىستى
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى 9% دەڭگەيىندە ۇستادى, بۇل 2021-2022 جىلدارداعى ماقساتقا 4-6% جەتۋگە جاعداي جاسايدى.
سىرتقى ۆاليۋتالىق جاعدايلاردى باعالاۋ
ءبىزدىڭ بولجامدارىمىز بويىنشا, اقش-تىڭ فەدەرالدى رەزەرۆتىك ستاۆكاسى ارقىلى كورسەتىلگەن قاراپايىمدىلىق ءۇشىن سىرتقى اقشا شارتتارى بولجامدى كەزەڭنىڭ سووڭىنا دەيىن نولگە جۋىق بولادى دەپ ويلايمىز. سونىمەن بىرگە دامىعان ەلدەر «وتىمدىلىك تۇزاعىنا» بايلانىستى سۇرانىستى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ءداستۇرلى ەمەس ادىستەردى قولدانادى, بۇل دا جۇمساق الەمدىك اقشا-نەسيە جاعدايلارىن ساقتايدى. ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەردەگى ەلەۋلى دەفلياتسيالىق تاۋەكەلدەردى ەسكەرە وتىرىپ, نولگە جاقىن ستاۆكا كەزەڭى جەتكىلىكتى ۇزاق بولۋى مۇمكىن. بۇل كوپ نارسە الەمدىك سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋ جىلدامدىعىنا, ۆاكتسينالاردىڭ تارالۋىنا جانە ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدىڭ قالىپقا كەلۋىنە بايلانىستى, دەدى اقىلجان بايماعامبەتوۆ.
قازىرگى ۋاقىتتا دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردەگى ورتالىق بانكتەردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ءداستۇرلى قۇرالدارىن قولدانا وتىرىپ اقشا-نەسيە جاعدايلارىن جەڭىلدەتۋ تۋرالى ورتاق شەشىمگە كەلۋى ابدەن مۇمكىن. رەسەي بانكى ءوزىنىڭ نەگىزگى مولشەرلەمەسىن سوڭعى رەت 27 شىلدەدە تومەندەتتى. 2020 جىلدىڭ 18 جەلتوقسانىندا تاعى دا وزگەرىسسىز قالدىردى.
جەلتوقسان ايىندا مەكسيكا بانكى ستاۆكانى قاتارىنان ەكىنشى رەت وزگەرىسسىز قالدىردى. يندونەزيا بانكى دە سوڭعى وتىرىستا ءوزىنىڭ نەگىزگى ستاۆكاسىن وزگەرتكەن جوق.
